Course · Library · News · Discord · More
wasona.com

leciono 22: tre ĉarmaj katoj

Ni lastatempe lernis 󱤼 mute, tre utila vorto!

Ni pensu iom pli pri ĝi. Ni jam scias kiel konstrui ĉi tiujn frazojn:

󱥢󱥦
soweli suwi
ĉarma kato
󱥢󱤼
soweli mute
multaj katoj
󱥦󱤼
suwi mute
tre ĉarma

Sed kio okazus se ni kunmetus ĉiujn ĉi? Ĉu signifus multaj ĉarmaj katoj aŭ tre ĉarma kato?

󱥢󱥦󱤼
soweli suwi mute
multaj ĉarmaj katoj

Tiu frazparto signifas multaj ĉarmaj katoj, ĉar 󱥦 suwi priskribas 󱥢 soweli, kaj ankaŭ 󱤼 mute priskribas 󱥢 soweli.
Sed mi opinias ke mia kato estas tre ĉarma! Kiel mi parolu pri ĝi? Kion faru se mi volas ke 󱤼 mute priskribu 󱥦 suwi, anstataŭ priskribi 󱥢 soweli?
Jen nova vorteto kiu helpas nin:

󱥍
pi
vorteto kiu grupigas adjektivojn
󱥢󱥍󱥦󱤼
soweli pi suwi mute
tre ĉarma kato

Hura! Nun ni povas paroli pri 󱥢 soweli kiu estas 󱥦󱤼 suwi mute!
Se vi ŝatas matematikon, vi povas koncepti ĝin kiel komenci krampujon kiu ŝanĝas la ordon de operacioj: ‘kat ĉarm mult’ kontraste al ‘kat (ĉarm mult)’.

Ni rigardu alian ekzemplon:

󱥠󱥭
sitelen tomo
foto de domo
󱥠󱤼
sitelen mute
fotoj
󱥭󱤼
tomo mute
domoj
󱥠󱥭󱤼
sitelen tomo mute
fotoj de domo
󱥠󱥍󱥭󱤼
sitelen pi tomo mute
foto de domoj

Denove, vi povas koncepti ĝin kiel ‘fot dom mult’ kontraste al ‘fot (dom mult)’.
Kompreneble, 󱤼 mute ne estas la sola vorto pri kiu 󱥍 pi helpas! Ni rigardu kelkajn aliajn vortojn:

󱤑󱥔
jan pona
afabla homo
󱤑󱤨
jan lili
malgranda homo
󱥔󱤨
pona lili
iom afabla
󱤑󱥔󱤨
jan pona lili
malgranda afabla homo
󱤑󱥍󱥔󱤨
jan pi pona lili
iom afabla homo

‘hom afabl malgrand’ kontraste al ‘hom (afabl malgrand)’.

󱥡󱥱
sona utala
milita scio
󱥡󱥝
sona sin
nova scio
󱥱󱥝
utala sin
nova milito
󱥡󱥱󱥝
sona utala sin
nova scio pri milito. la scio estas freŝa.
󱥡󱥍󱥱󱥝
sona pi utala sin
nov-milita scio. la milito estas lastatempa.

‘sci milit nov’ kontraste al ‘sci (milit nov)’.

Kial similaj tokiponaj frazoj ĉiuj esperantiĝas tiom malsimilaj?!, vi eble demandas! Esperanto ofte uzas vortospecojn por montri kiu vorto alkroĉiĝas al kiu alia vorto. Multaj estas a-vorteca, do priskribas o-vorton, katoj, kaj tre estas e-vorteca, do priskribas a-vorton, ĉarma. Kiam estas tro da sinsekvaj e-vortecaj vortoj, helpas trukoj kiel komoj aŭ krei kunmetaĵon.

Sed tokipone, substantivo, verbo, kaj adjektivo ĉiuj povas roli kiel ĉiu alia. Do vortroloj ne helpas! Anstataŭe, Tokipono simple uzas unu vorteton por regrupigi.