Někoji iz vas možno primětili, že ja prědstavila slovo sona dvakrat: najprvo kako glagol ‘znati’, potom kako pridavnik ‘mudry’. Tako čto to jest? I kako to poznati?
V praktikě, to može byti i jedno i drugo! Ako ono slěduje za imennikom, to jest pridavnik. Ako li prědstavja ono kako glagol, to jest glagol. Vse zavisi od poredka slov v rěčenju!
Faktično, to same jest istinno za vse slova: ako něčto jest imennik, glagol ili pridavnik, ono može stati se ktorym-libo iz tyh troh! Medžu slovami, ktorym jesmo se uže naučili, pogledajmo na několiko prikladov:
im.: oko; gl.: viděti
im.: jeda; gl.: spotrěbjati, jedati
im.: znanje, mudrost; gl.: znati; prid.: znajuči, mudry
im.: veličina; gl.: uveličati, podčrkati; prid.: veliky, važny
im.: dobrota; gl.: ulěpšati; prid.: dobry, prijemny
im.: ptica; gl.: prěměniti v pticu; prid.: ptičji, podobny ptici
Ja izpisala toliko někoje iz slov, ktorym jesmo se uže naučili – akurat dovoljno, da by viděti obrazce:
- Kogda glagoly stavajut se imennikami, oni obyčno značet akt dělanja něčego (znanje), ili něčto, čto sostavja važnu čest akta (jeda, oko).
- Kogda glagoly stavajut se pridavnikami, oni značet tyh, ktori dělajut něčto (mudre ljudi ~ ljudi, ktori znajut).
- Kogda imenniky stavajut se glagolami, oni obyčno značet prěměniti se v něčto ili priměniti něčto k něčemu (prěměniti se v pticu).
- Kogda imenniky stavajut se pridavnikami, oni značet prinadležnost ili podobnost (ptičji, podobny ptici).
- Kogda pridavniky stavajut se imennikami, oni značet kakost (dobrota, veličina).
- Kogda pridavniky stavajut se glagolami, oni dodavajut kakost (ulěpšiti, uveličiti).
Ale kogda govorimo, my – govoritelji Toki Pony – vekšu čest časa daže ne myslimo o tyh obrazcah! Oni počinajut slivati se jedin s drugym. V někotorom momentu vy prěstajete daže myslěti o tom, či něčto izprva bylo imennik, glagol ili pridavnik. To stavaje se cělkovitostju!
Praktikujmo koristanje tyh slov kako imenniky, glagoly i pridavniky:
lukin li pona e sona.
Oči ulěpšajut znanje.
moku li suli e pipi.
Jeda uveličaje žuželky.
moku li wawa e soweli lili.
Jeda ukrěpjaje malogo zvěra.
Poredok slov jest važny!
Ibo ktory-libo imennik može byti pridavnik, i ktory-libo pridavnik može byti imennik, poredok slov jest istinno važny! Primětite, kako tute dva izrazy značet razne věči:
veliky zvěr
veličina zvěra
soweli suli li sona e suli soweli.
Veliky zvěr znaje veličinu zvěra.
li i e takože sut važne!
Pametajte, kako li i e izgledali malo nepotrěbnymi? Nyně, kogda znajemo, že ktore-libo značuče slovo može byti upotrěbjeno kdekoli – kako imennik, glagol ili pridavnik – možemo nakonec viděti, kako oni sut važne. Hvala jim, možemo razlikovati tute tri mnogo razne rěčenja:
mudry zvěr
dobro znanje; dobro znati
dobrota ptice
soweli sona li pona e waso.
Mudry zvěr pomagaje ptici.
soweli li sona pona e waso.
Zvěr dobro znaje pticu.
soweli li sona e pona waso.
Zvěr znaje, kako dobra jest ptica.
Ako kogda-nebud ne budete točno znati, kako čitati ili pisati rěčenje, počnite s pytanjem: „Kde jest podmet? Kde jest glagol? Kde jest prědmet?“, i vse akuratno razděli se na male izrazy!