Ngayon na alam mo na kung paano basahin ang Toki Pona, oras na ngayon para matuto ng mga salita’t pangungusap!
Ito ay iilan na mga salita para sa mga bagay at aksyon:
hayop na namumuhay sa lupa, tulad ng pusa, aso, baka, daga, kalabaw, atbp.
ibon, tulad ng mga pato, kalapati, agila, atbp.
insekto, tulad ng mga langgam, lamok, paruparo, gagamba, atbp.
halaman, tulad ng mga sampaguita, narra, lumot, atbp.
At ito ang mga salita para sa mga aksiyon:
kain, inom
kita, tignan
alam
Madalas, ang isang pangungusap ay naka-istraktura gamit ng subject-verb-object na format. Iba ito doon sa ginagamit natin sa Tagalog na ang verb-subject-object format, pero habang sa atin ay na ang pandiwa ay kadalasan nasa unahan ng isang pangungusap, ngayon, ito ay nasa gitna. Gumawa tayo ng iilang mga pangungusap:
soweli li moku e kasi.
Kinakain ng hayop ang halaman.
waso li moku e pipi.
Kinakain ng ibon ang insekto.
pipi li lukin e soweli.
Nakikita ng insekto ang hayop.
waso li sona e kasi.
Alam ng ibon ang puno.
Ito ay ang kaya natin matutunan galing dito:
- Ang istraktura ng mga salita ay magkasingparehas sa Ingles: subject, verb, object.
- Ang li ay isang partikula na nagsisimula ng verb, o pandiwa sa Tagalog.
- Ang e ay isang artikulo na nagsisimula ng object.
Ang isinalin na pangungusap sa Tagalog ay mayroong nga partikulang gramatika tulad ng “ang”, “ng”, “-in-”, pero wala iyon sa Toki Pona! Hindi nagsasabi ang pangungusap sa Toki Pona kung alin yung binibigayn diin, atbp. Sa mga mahahabang pag-uusap, maiintindihan mo ang kabuoan ng sinasabi!
(Sa simula, mukhang hindi importante ang li at ang e. Matutunan natin kung bakit nga ba kailangan ito, pero para gawin iyon, kailangan na muna natin mas matutunan ang mga bahagi ng pananalita!)