ika-21 aralin: ang kalikasan

Alam na natin halos lahat ng mga salita tungkol sa mga hayop at halaman — ngayon, ang mga iba naman!

󱤁

akesi
isang reptile o amphibian, tulad ng mga palaka, butiki, o ahas

󱤔

kala
mga isda, o hayop sa tubig, tulad ng bangus, whale, shark, o octopus

󱥋

pan
mga kakanin, o mga katulad nito, tulad ng palay, kanin, tinapay, o pasta

󱤚

kili
prutas, gulay

󱦁

soko
amag, kabute

󱦇

misikeke
pampagaling, mga medicine o gamot

󱥸

namako
pampalasa, dekorasyon

󱦁󱤧󱤚󱤾
soko li kili nasa.
Nakakaibang prutas ang mga kabute.

󱤔󱥣󱤧󱤃󱤉󱤔󱤨
kala suli li alasa e kala lili.
Hinahabol ng malaking isda ang maliit na isda.

󱤴󱥄󱤶󱤉󱦇󱤬󱥫󱤼
mi o moku e misikeke lon tenpo mute.
Kailangan kong uminom ng gamot nang madalas.

Mga sangkap

Madalas na ginagamit ang mga gawa sa tinapay para ipagsama-sama ang iba’t ibang mga sangkap:

󱥋󱤧󱤓󱤉󱥢
pan li jo e soweli.
Mayroong karne ang pizza.

󱥋󱤧󱤓󱤉󱤚
pan li jo e kili.
Mayroong gulay ang pizza.

󱥋󱤧󱤓󱤉󱥸
pan li jo e namako.
Mayroong pampalasa ang pizza.

Kaya nga lang, paano natin ito mailalahad sa isang pangungusap? Ang solusyon dito ay ang kaalaman na lahat nito ay ang mga obheto sa pangungusap. Kayang magkaroon ng higit sa isang obheto ang isang pangungusap: maraming parirala na gumagamit ng partikulong 󱤉 e, na magkasunod-sunod:

󱥋󱤧󱤓󱤉󱥢󱤉󱤚󱤉󱥸
pan li jo e soweli e kili e namako.
Mayroong karne, gulay, at pampalasa ang pizza.

Hindi lang ito sa 󱤉 e! Kaya mong maglahad ng maraming magkaugnay na ideya gamit ng 󱤧 li, 󱤡 la, at mga pang-ukol. Tingan na muna natin ang 󱤧 li bilang halimbawa:

󱤑󱤧󱤃󱤉󱤔
jan li alasa e kala.
Nanghuhuli ng isda ang tao. (= Nangingisda ang tao).

󱤑󱤧󱥗󱤉󱥆
jan li seli e ona.
Iniluluto iyon ng tao.

󱤑󱤧󱤶󱤉󱥆
jan li moku e ona.
Kinakain iyon ng tao.

󱤑󱤧󱤃󱤉󱤔󱤧󱥗󱤉󱥆󱤧󱤶󱤉󱥆
jan li alasa e kala, li seli e ona, li moku e ona.
Hinuhuli't niluluto't kinakain ng tao ang isda.