Course · Library · News · Discord · More
wasona.com

ika-22 aralin: cute na cute na pusa

Natuto na natin ang 󱤼 mute noong nakaraan, at mahalaga naman ito!

Pero pagnilayan na muna natin ito. Alam na natin kung paano ilahad ito:

󱥢󱥦
soweli suwi
nakakatuwang pusa
󱥢󱤼
soweli mute
maraming pusa
󱥦󱤼
suwi mute
nakakatuwa na nakakatuwa (o, sobrang nakakatuwa)

Pero paano naman kung pinagsama-sama natin itong lahat? Masasabi ba natin na mayroong maraming nakakatuwang mga pusa o isang sobrang nakakatuwang pusa?

󱥢󱥦󱤼
soweli suwi mute
maraming nakakatuwang pusa

Ibig sabihin nga nito na mayroong maraming nakakatuwang pusa, kasi ang 󱥦 suwi ay naglalarawan sa 󱥢 soweli, at ang 󱤼 mute ay naglalarawan din sa 󱥢 soweli.
Pero sa tingin ko, sobrang nakakatuwa ang pusa ko! Paano ko nga lang ito masasabi? Paano kung gusto ko na ang 󱤼 mute ay maglalarawan sa 󱥦 suwi, hindi 󱥢 soweli?
Dito na papasok ang isa pang bagong partikulo:

󱥍
pi
isang partikulo na nagsasama ng mga pang-uri
󱥢󱥍󱥦󱤼
soweli pi suwi mute
sobrang nakakatuwang pusa

Voilà! Ngayon, kaya na nating makipag-usap ng isang 󱥢 soweli na 󱥦󱤼 suwi mute!
Kung nai-interes ka sa mga maths, kaya mo itong itulad sa paglagay nito sa loob ng mga parentheses, at baguhin ang pagkasunod-sunod ng mga gawain: ‘pusa matuwa marami’ vs ‘pusa (matuwa marami)’.

Isa pang halimbawa:

󱥠󱥭
sitelen tomo
larawan ng bahay
󱥠󱤼
sitelen mute
mga larawan
󱥭󱤼
tomo mute
mga bahay
󱥠󱥭󱤼
sitelen tomo mute
mga larawan ng bahay
󱥠󱥍󱥭󱤼
sitelen pi tomo mute
larawan ng mga bahay

Ulit, kaya mo itong isipin bilang ‘larawan bahay marami’ vs ‘larawan (bahay marami)’.
Siyempre naman, hindi lang sa 󱤼 mute pumapasok ang 󱥍 pi! Tignan natin ang mga ibang halimbawa:

󱤑󱥔
jan pona
mabuting tao
󱤑󱤨
jan lili
maliit na tao
󱥔󱤨
pona lili
medyong mabuti
󱤑󱥔󱤨
jan pona lili
maliit na mabuting tao
󱤑󱥍󱥔󱤨
jan pi pona lili
medyong bagong tao

‘tao mabuti maliit’ vs ‘tao (maliit mabuti)’.

󱥡󱥱
sona utala
kaalamang guerra (o, estratehiya)
󱥡󱥝
sona sin
kaalamang bago
󱥱󱥝
utala sin
bagong guerra
󱥡󱥱󱥝
sona utala sin
bagong kaalaman ng guerra. Ang kaalaman ang bago.
󱥡󱥍󱥱󱥝
sona pi utala sin
kaalaman ng bagong guerra. Ang kaalaman ang bago.

‘kaalaman guerra bago’ vs ‘kaalaman (guerra bago)’.

Bakit may pinagkaiba ang pagkasunod-sunod ng salita sa Tagalog, eh, ‘di naman nagbago sa Toki Pona? Baka tanungin mo ito. Kadalasang ginagamit ang mga bahagi ng pangungusap ang ang pagkasunod-sunod nito sa Tagalog. Ang Marami ay isang pang-uri, pero ang sobra ay isang pang-ukol. Kung meron itong dalawa sa isang pangungusap, kadalasang ginagait natin ang salitang ‘ng’ (o ang hulaping ‘-ng’) para paglinawan ito.

Pero sa Toki Pona, ang mga salita ay kayang maging lahat ng mga bahagi ng pangungusap, kaya hindi naman ito gagana. Dahil dito, ang Toki Pona ay gumagamit na lang ng isang partikulo para baguhin ang pagkasunod-sunod nito.