P: jakie są inne niezbyt częste słowa, które mogę napotkać?

Ten kurs uczy 131 słów. Tych słów używa co najmniej 60% mówców toki pony. 120 z nich użyła Sonja Lang w 󱤪󱥕 lipu pu — ‘Toki Pona: The Language of Good’, wydanym w 2014. Kilka kolejnych słów rozpowszechniło się w społeczności. Możesz myśleć o nich jako o podstawowym lub częstym słownictwie, dzięki któremu możesz rozmawiać o czymkolwiek.

To jest lista słów które są rzadziej używane, ale nadal ktoś ich używa — co najmniej 10% mówców toki pony. Istnieją z kilku powodów:

• Niektóre stworzono dawno temu, na potrzeby wczesnych szkiców toki pony. Są niepotrzebne w dzisiejszym języku, ale są ludzie, których interesuje taka “cyfrowa archeologia”!
• Niektóre są próbami wypełnienia pozornych ‘luk’ w języku, żeby lepiej działał. Porozmawiajmy o tym, dlaczego te próby nie przekonały większości biegłych mówców!
• Niektóre są żartami. Wytłumaczmy ich historię!

Spis treści

• 󱦅 lanpan
• 󱦂 meso
• 󱥺 oko
• 󱦃 epiku
• 󱦦 su
• 󱦢 majuna
• 󱥿 jasima
• linluwi
• 󱥂󱥝 nimisin
• 󱤄 ali
• 󱦄 kokosila
• usawi
• wuwojiti
• kiki, puwa
• 󱦡 apeja
• powe
• omekapo
• isipin
• te, to
• yupekosi
• san, po
• kamalawala, wasoweli
• kapesi, unu

lanpan

󱦅 lanpan powstało w 2017. Od tego czasu jego popularność jest mniej więcej stała, ale dużo ludzi zgłasza, że go nie używa. Jego atrakcyjność prawdopodobnie wynika z chęci posiadania przeciwieństwa pomiędzy dawaniem (󱥌 pana) a braniem. Zwyczajowo “wziąć” tłumaczy się jako kama jo, czyli ‘zacząć mieć’.

Z czasem jego znaczenie powoli przeszło od ‘wziąć’ (pierwotnego przeznaczenia) do ‘kraść’, więc możesz o nim myśleć jako o specyficznym rodzaju kama jo.

󱦅 lanpan pozwoliło jan Temili na grę słów centralną dla lanpan pan, tłumaczenia piosenki Jaya Foremana pt. ‘Stealing Food’

meso

󱦂 meso stworzyła jan Olipija w 2020. jan Olipija chciała móc opisać bycie ‘niedosłyszącą’ jako ani nie słyszenie ani nie głuchotę, bez nacechowania emocjonalnego. 󱤠󱥈 kute pakala or 󱤠󱤨 kute lili mogło byc niedelikatne, a 󱤠󱤏 kute insa błędnie zrozumiane jako, na przykład, mówienie o uchu wewnętrzym.

Mimo tego, w dzisiejszych czasach większość użytkowników 󱦂 meso nie zdaje sobie sprawy z jego pochodzenia i używa go ogólnie jako słowa na ‘pośrodku, środkowy, przeciętny’. Do tego znaczenia 󱤏 insa zwykle działa w porządku. 󱤾󱤂 nasa ala lub 󱤨 lili też mogą pasować. Takie zdania są zazwyczaj bardziej wnikliwe niż 󱦂 meso:

oko

󱥺 oko było jednym z najwcześniejszych słów stworzonych w toki ponie, ale w książce z 2014 r., Sonja Lang przedstawiła 󱥺 oko and 󱤮 lukin jako synonimy. Wczesna toki pona nie była zbyt kreatywna pod względem zamieniania rzeczowników w czasowniki i na odwrót, więc w miarę jak ludzie zaczęli lepiej posługiwać się językiem, stało się bardziej oczywiste, że 󱤮 lukin jako rzeczownik może całkowicie zastąpić 󱥺 oko, więc nie potrzeba już osobnego słowa na ‘oko’.

epiku

󱦃 epiku powstało w 2019 i osiągneło najwyższą popularność w 2020. Najczęście używane jest jako wykrzyknik. Teoretycznie pochodzi z francuskiego, ale wszyscy rozumieją, że jego popularność jest bezpośrednio związana z językiem angielskim.

We saw 󱦃 epiku and similar English-derived interjections quite a bit in 2020-2022. As more people became proficient, they began to play around more with common words in these roles instead. Interjections like 󱥵 wawa! became more commonly used, and made these uncommon word interjections obsolete. You can see more examples in lesson 18. Widzieliśmy całkiem dużo 󱦃 epiku i podobnych wykrzykników pochodzących z angielskiego w 2020-2022. Kiedy pojawiło się więcej biegłych mówców, zaczęli wykorzystywać częste słowa do tych ról. Wykrzykniki takie jak 󱥵 wawa! stały się częściej używane i sprawiły, że te rzadkie wykrzykniki stały się niepotrzebne. Więcej przykładów możesz zobaczyć w lekcji 18.

su

󱦦 su odnosi się do trzeciej książki Sonji Lang po 󱤪󱥕 lipu pu i 󱤪󱦈 lipu ku, wydanej w 2023. Z naszych sondaży wynika, że mniej osób używa słowa 󱦦 su niż słów 󱥕 pu and 󱦈 ku. Dlaczego tak jest? Trudno ustalić dokładną przyczynę, ale zaobserwowaliśmy kilka faktów:

• Nasze sondaże są dość niedawne (rok po wydaniu książki) i w serii ukaże się więcej książek. 󱦦 su może w przyszłości wejść do kategorii ‘częstej’.
• 󱥕 pu and 󱦈 ku to książki o toki ponie, ale 󱦦 su to książka po toki ponie.
• Niektórzy ludzie lubią rozmawiać o słowach i gramatyce które są albo nie są opisane w książkach Sonji Lang. Lubią wymieniać 󱥂󱥕 nimi pu i 󱥂󱦈 nimi ku. Jeżeli 󱦦 su jest głównie książką, to 󱥕 pu i 󱦈 ku są też stylem.

Temat do przemyślenia: czy istnieje praktyczna różnica pomiędzy myśleniem o su jako o zwykłym słowie, a jako o nazwie własnej?

majuna

󱦢 majuna było jednym z wczesnych słów stworzonych w toki ponie, ale Sonja Lang nie zawarła go w książce z 2014. Odzyskało popularność w 2017 bo wczesny Discord ma pona interesował się wcześnie odrzuconymi słowami. Od tego czasu można je czasami zobaczyć. W 2024 jego samodeklarowane używanie skoczyło do góry — możliwe, że przez opublikowanie 󱤪󱦦 lipu su, w którym Sonja Lang używa 󱦢 majuna.

Można mówić o starości za pomocą zwykłych słów:

jasima

jasima powstało w 2018. Prawdopodobnie stworzono je aby wypełnić jakąś ‘lukę’ w znaczeniu ‘przeciwny’. Toki pona ma przyimek sama ‘taki sam’, ale nie ma specjalnego przyimka znaczącego ‘odwrotny’.

To znaczenie było bardzo niejasne, więc w praktyce powoli przekształciło się w coś o lustrach. Oczywiście w toki ponie jest wiele sposobów na mówienie o odwrotnościach, odbiciach, i lustrach:

linluwi

linluwi zyskało na popularności w 2020 i od tego czasu jest względnie stabilne.

Internet jest skomplikowany. Jest tak ważny dla nas, ale dla każdego znaczy coś zupełnie innnego. Czy jest połączeniem? Zbiorem urządzeń? Zbiorem dokumentów? Metaforycznym miejscem? Słowo linluwi pozwala o tym nie myśleć. Jest skrótem, który omija to, w czym toki pona jest najlepsza: rozbijanie złożonych idei na części, które są dla Ciebie ważne.

Podoba mi się ten przykład, gdzie Sonja Lang opowiada o sieci WiFi. To zdumiewające że urządzenie gospodarstwa domowego nie może działać samodzielnie, oddzielone od innych urządzeń. kulupu ilo to dobry sposób żeby powiedzieć dokładnie tyle, ile czytelnik potrzebuje usłyszeć, i nie więcej.

Oczywiście, Twój dobór słów pewnie będzie inny w innej sytuacji! Może ważne jest to, czy połączenie jest przewodowe czy bezprzewodowe. Lub to, że rozmawiasz ze znanymi Ci osobami, albo po prostu czytasz posty osób, których nie znasz. Albo to, że nie widzisz twarzy, tylko ich wiadomości. Poświęć chwilę aby zastanowić się co ‘internet’ naprawdę oznacza dla Ciebie i dla Twojej sytuacji!

nimisin

Społecznośc toki pony ma skomplikowaną relację z słowami toki pony.

1. Niektóre słowa stworzyła Sonja Lang, inne społeczność.
2. Niektóre słowa stworzono w początkach toki pony, inne w późnych latach 2010-wczesnych 2020.
3. Niektóre słowa występują w książkach Sonji Lang a inne nie.
4. Niektóre słowa powstały aby język lepiej działał, inne dla zabawy.
5. Niektóre słowa faktycznie są używane, o innych pamiętamy tylko dlatego, że ktoś je zapisał.

Wielu nowicjuszy to przytłacza. Pewien skrót powstał naturalnie, chociaż nikt nie próbował go stworzyć. Wiele osób, zwłaszcza początkujących, zaczęło nazywać każde nowe słowo nimisin jeśli było stworzone przez społeczność, nowe, żartem, nieużywane, lub niezawarte w książkach.

To kuszący i prosty model, ale uważam, że nie rozwiązuje tego skomplikowania tylko je ukrywa. 󱥾 tonsi jest szeroko używane, ale powstało w 2019. 󱦀 kijetesantakalu powstało jako żart, ale dzisiaj część ludzi używa go na poważnie. mulapisu stworzyła Sonja Lang, ale jako pojedynczy żart w rozmowie na Discordzie o której dzisiaj prawie nikt nie pamięta. Które z nich to nimisin? Żadne? Wszystkie? Nikt nie wie, bo to słowo nie ma być jasne.

Jeśli uczysz się języka, “używane czy nieużywane” to najważniejsza cecha słowa! Dlatego stworzyliśmy cztery kategorie: “słowa podstawowe”, “słowa częste”, “słowa rzadkie”, “słowa nieznane”. Ten kurs uczy tylko słów podstawowych i częstych, a właśnie teraz czytasz o słowach rzadkich i nieznanych.

ali

󱤄 ali to alternatywna wymowa i zapis 󱤄 ale. Znaczenie jest to samo. Powstało wcześnie w historii toki pony, ponieważ wczesnym mówcom nie podobało się to, że 󱤄 ale jest tak podobne do 󱤂 ala. Od 2001 r. 󱤄 ale było domyślnym lub pierwszym wpisem, także we wszystkich oficjalnych stronach i książkach.

Pomiędzy 2001 a 2017 obie wymowy były równie częste. Od około 2017, 󱤄 ale zaczęło powoli wyprzedzać 󱤄 ali pod względem użycia. Obecnie 󱤄 ale jest używane około 10 razy częściej niż 󱤄 ali.

kokosila

󱥬󱥔󱥨 toki pona taso odnosi się do sytuacji, w której osoby zgadzają się, żeby rozmawiać z sobą wyłącznie w toki ponie. Zwykle dzieje się to w kanale lub wydarzeniu na Discordzie. 󱥬󱥔󱥨 toki pona taso pomaga rozwijać umiejętności językowe w toki ponie poprzez dawanie im powodu, żeby mówić w tym języki, zamiast używać innego wspólnego języka, np. angielskiego.

kokosila to niedawny żart opisujący zjawisko w esperanto: ‘krokodili’ znaczy “mówić pomiędzy esperantystami w języku innym niż esperanto”. 󱦄 kokosila najczęściej jest używane żeby powiedzieć rozmówcom żeby powrócili do języka którego mamy się uczyć i nim mówić: 󱥄󱦄󱤂 o kokosila ala!. Oczywiście można łatwo to robić za pomocą podstawowych słów:

usawi

usawi powstało w 2019 jako określenie na magię, lub technologię tak skomplikowaną, że nie da się jej odróżnić od magii. Znaczenie związane z technologią nigdy się nie przyjęło, więc obecnie ludzie rozumieją usawi jako po prostu magię i wszystko z nią związene. Można mówić o magii w toki ponie za pomocą takich słów jak 󱥵 wawa, 󱤾 nasa, i 󱤘 ken:

Słowo usawi wpłynęło na imię znanego w społeczności toki pony muzyka, jan Usawi.

Coś do przemyślenia: w świecie gdzie magia zdecydowanie istnieje, czy magia wydaje się dziwna, czy jest tylko kolejną zdolnością czy zaletą, którą ktoś może mieć?

wuwojiti

wuwojiti to mnemonika — pomoc do zapamiętywania sylab wu, wo, ji, ti, które nie istnieją w toki ponie. Samo z siebie w ogóle niczego nie znaczy, oprócz przypominania o tych sylabach.

słowa na tekstury

kiki i puwa powstały w 2020-2021 i opisują wrażenia dotykowe. Brzmią jak buba i kiki, nonsensowne słowa stworzone, aby badać symbolikę dźwięków w językach świata. kiki było bezpośrednio zainspirowane bubą i kiki, a puwa to raczej szczęśliwy zbieg okoliczności.

Toki pona może opisywać ostrość i puszystość pełnymi zdaniami. Użytecznie jest opisać, co czuje Twoja skóra czy ręce:

apeja

󱦡 apeja powstało jako ‘eksperymentalny pomysł w poście na forum’ w 2009. W 2016-2020 było jednym z najpopularniejszych słów na tej liście i było jednym z pierwszych słów, które dostały glif w sitelen ponie od społeczności. Od 2021 powoli odeszło w nieznane.

Ma fajne brzmienie i nerwowe znaczenie, więc często pojawiało się w piosenkach, takich jak apeja li mi od jan Lija (cover jan Usawi) czy o lape kala pona Tonyu.

W codziennych rozmowach, pilin anpa dobrze opisuje apeja.

powe

󱦣 powe powstało gdzieś w latach 2000. Ma podobną historię co 󱦡 apeja: wczesny eksperyment, logogram sitelen pona od społeczności, spadek od 2021. Można wyrazić, że coś jest ‘fałszywe’ czy ‘nieprawdziwe’ podstawowymi słowami:

omekapo

omekapo powstało w 2020 jako odwołanie do spotkania toki pony w 2019 w Teksasie, na którym Sonja Lang podpisała egzemplarz lipu pu należący do jan Maliku i napisała: ‘o moku e kala pona.’ Spotkanie odbywało się w restauracji sushi, więc ona życzyła jan Maliku smacznego. Społeczności spodobała się ta historia, i omekapo zostało żartobliwym sposobem na żegnanie się. Było ogólnie znane w 2020, ale później szybko straciło na popularności.

Do zwykłych sposobów na żegnanie się należą:

isipin

isipin stworzono w 2020. Zazwyczaj ludzie zaczynają go używać bo nie wiedzą jak powiedzieć ‘myśleć’. Toki pona ma wiele sposobów na mówienie o myślach. Możesz używać różnych z nich, zależnie od swoich zamiarów:

󱥬󱤏 toki insa jest opisane we wstępie do książki z 2014.

słowa cudzysłowy

󱦞 te i 󱦟 to powstały w 2020. Początkowo stworzono je aby rozróżniać rozmawianie o czymś i powiedzenie czegoś. Oczywiście można czynić to rozróżnienie także podstawowymi słowami:

Z latami 󱦞 te i 󱦟 to w dużej mierze zniknęły jako słowa, ale nadal często się ich używa pisząc w sitelen ponie. Są wygodnym skrótem do wpisywania narożnych nawiasów w stylu CJK:

yupekosi

yupekosi powstało jako losowe uderzenie w klawiaturę podczas rozmowy w 2019. To żart o tworzeniu nowych słów dla toki pony, co jest podobne do brania dobrze wykończonego dzieła twórczego i rozszerzania go na sposoby, które zwykle będą wydawać się nie na miejscu.

słowa liczbowe

Przez lata ileś osób było niezadowolonych z systemu(-ów) liczb toki pony. Część z nich projektowało systemy które bardziej przypominały te, które już znali, konkretnie liczby indo-europejskie i chińskie, które mają jedno słowo rdzeniowe na każdą z liczb od 1 do 10.

Te eksperymenty pozostawiły po sobie dwa nieznane słowa: san ‘trzy’ i po ‘cztery’ - co zabawne, z dwóch różnych projektów. Pojawiły się w piosence jan Usawi likujo. Słowo san wpłynęło na imię mun Kekan San, znajomego nauczyciela i znanego mówcy toki pony.

Ostatecznie żaden z tych systemów nie zdobył wiele popularności. Można łatwo wyrażać liczby od 1 do 10 podstawowymi słowami i istnieją dobrze ugruntowane sposoby na mówienie o większych liczbach.

zbitki wyrazów

Te dwa słowa są ciekawe, bo mają właściwie taką samą historię. Są skrótami lub zbitkami istniejących wyrazów, stworzonymi na potrzeby specyficznych opowieści — jan pi kamalawala jan Wesu i moda Caves of Qud kon Nalasuni. Poza tymi opowieściami, można oczywiście opisać ich znacznenia zdaniem albo dwoma.

kamalawala okazjonalnie pojawia się w rozmowach o polityce, bo ludzie lubią dyskutować o anarchizmie, i w piosenkach, bo ma fajne brzmienie.

słowa kolorowe

Toki pona ma pięć słów oznaczających kolory: 󱥲 walo, 󱥏 pimeja, 󱤫 loje, 󱤒 jelo, 󱤣 laso. Dwa inne słowa, kapesi i unu stały się popularne w 2021, ale powoli odeszły w zapomnienie.

Podstawowymi słowami da się opisać specyficzne odcienie i barwy jak brązowy czy fioletowy przez mieszanie słów kolorowych (loje laso, jelo pimeja, lub inne kombinacje). Zwykle nie potrzeba aż takiej dokładności i jedno słowo kolorowe jest wystarczającym opisem. Można też mówić o kolorze związanym z czymś, np. kule ma.

W kursach 󱤫 loje zwykle występuje jako ‘czerwony, czerwonawy’, co obejmuje ‘magentę’ jako barwę podobną do czerwonego. To jak bardzo społeczność uważa, że magenta to rodzaj 󱤫 loje zmieniało się w czasie. W 2021 tylko jedna trzecia odpowiadających stwierdziło, że nazwaliby magentę 󱤫 loje, ale w 2024 odpowiedziała tak większość. To prawdopodobnie odpowiada szybkiemu wzlotowi i szybkiemu upadkowi unu.

kapesi pojawiło się w piosence kala pona Tonyu.