Sa mundo, may dalawang uri ng katanungan:
- Patanong na Oo / Hindi. Nasasagutan ang mga tanong na ito gamit ng oo at hindi lamang.
- Open-ended na tanong. Dito, kailangan mong saguting ang patlang: sino ang gumawa nito? ano ang ginawa nila? kanino? saan? bakit? paano?
Patanong na Oo / Hindi
Pagtatanong
Naaalala mo ba noong kanina, na natuto tayo na i-negate ang unang landiwa para i-negate ang buong sentence? Parang ganun ang ginagamit nating proseso sa paggawa nito. Dinodoble natin ang unang salita ng pandiwa, at lagyan ng ala sa gitna:
kumakain ba... ?
pipi li moku ala moku e len?
Kinakain ba ng gamu-gamo ang tela?
Mabuti ba... ?
kalama musi li pona ala pona tawa sina?
Mabuti ba ang musika sa iyo?
gusto... ba... ?
sina wile ala wile lape lon supa?
Gusto mo bang matulag sa kama?
nasa... ba... ?
ona li lon ala lon ma Mewika?
Nasa US ba sila?
Medyong nakakaiba ito sa nagsasalita ng Tagalog! Pero mayroom itong pagkakatulad sa Mandarin.
Pagsasagot
Ang tagalog ay mayroong espesyal na salita sa pagsasang-ayon, “oo”. Pero ang Toki Pona ay gumagamit ng paraan na ginagamit rin sa Finnish, Mandarin, Latin, at iba pa: sabihin ang pandiwa sa pagsang-ayon, at ang pandiwa + ala para sa di-pagsang-ayon.
sitelen li musi ala musi?
Nakakasaya ba ang video?
nakakasaya. (= Oo.)
hindi nakakasaya. (= Hindi.)
Ang sitemang V ala V ay madalas na ginagamit! Pero mayroong isa pa:
ano? alin?
o
... no? hindi ba? o ano?
Puwede kang magdagdag ng anu seme sa katapusan ng kahit anong pahayag para gawin itong tanong:
sitelen li musi anu seme?
Nakakasaya ang video, no?
Kaya mo itong sagutan gamit ng musi o musi ala, kagaya noong ginamit natin kanina! Pero iba yug vibe na binibigay nito. Kung ginamit mo ang anu seme, mas madalas na gusto mong sumang-ayon ang tao na tinatanong mo.
Open-ended na tanong
Natuto natin na ang seme ay may kahulugan na ‘ano?’, at ito ay ang pinakamahalagang parte ng mga open-ended na tanong! Ang seme ay parang isang patlang sa pangungusap na gusto mong lagyan ng impormasyon galing sa taong itinatanong mo:
waso li lon seme?
Nasaan ang ibon? (lit. 'Nasa anong lugar ang ibon?')
waso li lon tomo.
Nasa bahay ang ibon.
soweli li utala e jan seme?
Sino ang inatake ng hayop? (lit. ' Aling tao ang inatake ng hayop?')
soweli li utala e jan Ema.
Inatake ng hayop si Emma.
Baka nakita mo na ang seme ay napapalitan sa sagot — at walang pagbabago sa ibang bahagi ng pangungusap! Ang Tagalog rin ay minsan gumagamit nitong paraan ng pagsasagot.
Protip: kung sakali na hindi ka sure kung paano gamitin ang seme, mag-imagine ka muna ng posibleng reply, at i-pagpalit mo ang sagot sa reply na yun gamit ang seme. Madali!
kiwen li ken kama ko.
Rock can turn into sand.
kiwen li ken kama seme?
What can rock turn into?