Q: Ano ang pangalan ko sa Toki Pona?

Mayroong dalawang uunawain:

Para madalian, gagamit lang tayo ng alfabeto Latin ngayon. Ang aralin sa mga pangalan ay nagpapakita ng kaalaman doon sa sitelen pona!
Mas madaling naiintindihan ang aralin na ito kapag nakita niyo na ang lahat ng salita ng Toki Pona!

Maraming magsasalita ng Toki Pona ay pumipili ng pangalan sa Toki Pona. Gagamitin ito ng ibang tao sa Toki Pona upang makipagusap sa iyo. Sa mga Discord communities, madalas pinapalit ng tao ang mga nickname nila sa pangalan nila sa Toki Pona.

Mayroon ka nang nakita na pangalan bilang halimbawa:

jan Nowa — Noah
jan Ema — Emma
jan Maja — Maya
jan Mili — Millie

Pero mga madadaling kaso lang ito. Ang mga ponema sa pangalang ito ay halos magkatulad sa mga ponema ng karaniwang salita sa Toki Pona. Dahil dito, madalas kakailanganin pa ng konting pagtitiyaga ang iyong pangalan. Kaya, halina’t matuto na tayo!

Ang pagpili ng pangalan sa Toki Pona at mayroong tatlong hakbang:

Ano ka ba?
Anong pangalan ang gagamitin mo bilang pansimula?
At paano natin ito maipapalit-palitan sa anyo na pinapayagan ng Toki Pona?

1. Ano ka ba?

Sa Toki Pona, ang mga pangalan ay mga pang-uri lamang. Kailangang mayroon itong pangngalan — tinatawag natin itong isang head noun. Dahil dito, puwede kang pumili ng head noun kung saan makikilala ka.

Madalas ginagamit ang 󱤑 jan, tao. Halos tatlo sa apat ng lahat ng mga aktibong nagsasalita ng Toki Pona ay gumagamit ng jan para ilarawan ang kanilang sarili. Puwede itong pag-isipan bilang isang karaniwan/default na pagpipilian — walang masama dito.

Isa naman sa walong nagsasalita ng Toki Pona ay gumagamit naman ng salita para sa mga hayop: 󱥢 soweli, 󱥴 waso, 󱥑 pipi, 󱤁 akesi, 󱤔 kala, 󱦀 kijetesantakalu. Pabiro-biro naman ang mga ito. Ginagawa nila ito dahil mahalagang parte ng identidad nila ang hayop na iyon, o gusto lang nila ang hayop na iyon.

Isa sa walong nagsasalita ng Toki Pona ay gumagamit ng ibang salita bilang head noun. 󱤎 ilo, 󱤟 kulupu, 󱤺 mun, 󱤗 kasi, 󱤌 ijo — kahit ano, puwede. Puwede ito dahil sa mga identidad (baka na plural ikaw; baka na nagpapakita ka na hindi tao), o baka naman pabiro-biro lang, para maging nakakaiba.

2. Anong pangalan ang gagamitin mo bilang pansimula?

Madalas, nagsisimula ang tao sa pangalan na ginagamit nila. Madalas, ang pangalan lang nila. Halimbawa, ang pangalan ni jan Tepan ay Stephan. Minsan, kasama pa ang apellido. Ang pangalan ni jan Misali ay Mitch Halley.

Madalas, ang pangalan na nanggagaling sa Ingles ay isang pantig lamang: Mitch, Bill, Bob, Jake, Jane, Joe. Hindi ito inirerekomenda sa Toki Pona, dahil konti lang ang puwedeng pangalan na isang pantig lang. Kung ang sobrang daming tao na magkapare-parehas ang pangalan, nagiging nakakalito ito. Mas mabuti kung malapit sa dalawa o apat na pantig ang pangalan na pagsisimulaan mo.

Maraming tao ay gumagamit na lang ng kanilang pangalan sa internet. Ang pangalan ni jan Ke Tami ay isang adaptasyon ng nickname niya na RetSamys. Ang pangalan ni jan Waputo ay isang adaptasyon ng pangalan ng kanyang channel, RobWords.

Kung gusto mo, puwede kang lumikha na lang ng pampaiba! Ang totoong pangalan ni jan Tokawi ay Howie, pero nagdagdag siya ng Tok- para magkaiba, at para magmukhang katulad ng toki.

3. Paano natin ito maipapalitan sa pinapayagan ng Toki Pona?

Baka alam mo ang Vietamese na apellidong Nguyen, na binibigkas na . Pero sa Ingles, hindi puwede ang ganyang pagkakasunod-sunod ng ponema. Kaya, pag binigkas ng mangsasalita ng Ingles ang Nguyen, pinapalitan nila ito sa pinapayagan ng Ingles — “win”.

Sa Toki Pona naman, magkatulad ang ginagawa namin: binabago namin ang anyo ng pangalan upang sumang-ayon ito sa pinapayagan ng Toki Pona. Tinatawag namin ito bilang tokiponisation. ang iilang parte nito ay maipapaliwanag sa mga patnubay/guidelines. Ang iba, parang sining ang proseso, parang pagsusbok ng maraming paraan para mailarawan ang sarili.

Tignan natin na muna ang mga patnubay/guidelines.

Mga maikling patnubay

Una, puwedeng magbago ang maraming mga katinig la lingwahe mo:

Ang , , ay lahat nagiging p.
Ang , ay lahat nagiging t.
Ang , , , ay lahat nagiging k.
Ang ay nagiging t o s.
Ang , , , , , ay lahat nagiging s.
Ang , , ay lahat nagiging w.
Ang , , ay lahat nagiging l.
Ang ay nawawala.

Marami pang ibang katinig sa ibang wika, pero sapat na ito upang maipakita ang proseso.
Puwede nito ring makita na ang , , at . Sa maraming mga wika sa Europa, sinusulat itong lahat bilang “r”. Ang ikauna sa Ingles, ang pangalawa sa Russian, at ang pangatlo sa French. Pero sa Toki Pona, magkaiba silang lahat: w, l, at k!

Pangalawa, baka may diptonggo ang pangalan mo: mga patinig kung saan kailangang gumalaw ang dila. Sa Ingles, ang mga pangalan na Jake, Joe, Ryan, Roy, Howard ay mayroong diptonggo. Sa tokiponisation, pagisipan ang diptonggo bilang isang kombinasyon ng isang patinig + j or w. Halimbawa, ang limang pangalan noong una ay ngayong Sejk, Sow, Wajan, Woj, Awat.

Pangatlo, kada katinig na nasa pangalan mo ay palaging may patinig sa harap. Kung tignan natin ang pangalang Thomas -> Tomas, walang patinig ang panghuling katinig s, kaua mawawala ito. Thomas -> Tomas -> Toma.
Baka makakita ka ng magkasunod-sunod na katinig: Ang Christopher -> Kwistapa ay mayroong kw at st. Puwede kang pumili kung alin ang mawawala, at alin ang mananatili: Christopher -> Kwistapa -> Witapa.
Alam mo nang espesyal ang [n], at puwedeng sumunod sa isang patinig, tulang sa mga salitang anpa, ante, insa, linja. Ganoon rin sa mga pangalan: Benjamin -> Pensamin, Humphrey -> Anpi.

Ikaapat, ang pantig na [wu wo ji ti] ay hindi pinapayagan sa salita ng Toki Pona. Kaya sa pangalan, itong lahat ay nagiging [u o i si]: Timmy -> Simi, Woodrow -> Uso.

Ikalima, kung mayroong magkasunod-sunod na patinig, magdagdag ka ng j o w sa pagitan nito: Nihon (Japan) -> Nion -> Nijon.

Mga maliliit na detalye

Ang mga hakbang na ito ay ang “pinakamadalas” na scenario lamang. Ang isang marunong na nagsasalita ng Toki Pona speaker ay puwedeng hindi sumunod dito para makakuha ng masmagandang resulta. Halimbawa, sa mga pangalan tulad ng Ashley oa Gwen, baka magdadagdag sila ng patinig, imbis na mag-alis ng katinig: jan Asuli, jan Kuwen. Para sa pangalan tulad ng Mikhail sa Russian, baka ipapalit nila ang puwesto ng katinig sa gitna ng mga patinig, upang mapanalitian ito: jan Mikali.

Ang bilang ng pantog

Kung sinunod mo lahat ng patnubay, makikita mo na magkaparehas pa rin ang bilang ng pantig galing simula hanggang dulo. Madalas itong nangyayari! Kahit kung gumamit ka pa ng mga ‘maikling pagbabago’ tulad sa mga halimbawa, madalas na madadagdagan o mababawasan ka lang ng isang pantig.

Kung may alam kang salita sa Japanese na nanggagaling sa Ingles, nakakagulat ito! Ang Japanese at ang Toki Pona ay nagbibigay nga magkakaibang resulta. Ikumpara ang:

Shakespeare (2 syllables)
- Sheikusupia (Japanese; 5 syllables)
- Sepi (Toki Pona; 2 syllables)

Nangyayari ito dahil nagdadagdag ng patinig ang Japanese paramapanatili ang katinig, samantala ang Toki Pona ay nagbabawas ng katinig upang mapanatilihin ang bilang ng pantig.